Ziekenhuisterrein rookvrij maken: onderzoek bij Amsterdam UMC laat zien dat het kan

Vanaf 1 oktober 2019 geldt er op de ziekenhuisterreinen van het Amsterdam UMC een rookvrij-beleid. Het effect is niet mis: roken op de terreinen daalde van 17,4% tot 3,3%! Dat bleek uit metingen 7 weken voor en 7 weken na die eerste oktober. Maar ook na 18 maanden was het aantal rokers niet hoger dan 5%. Deze substantiële én duurzame terugloop werd bereikt na 9 maanden intensieve voorbereiding. “Niet-roken wordt de norm voor gezondheidswerkers, daar ben ik van overtuigd”, aldus Luc van Lonkhuijzen, nauw betrokken bij de invoering van het beleid.

“Onze bestuursvoorzitter kondigde bij de nieuwjaarsborrel van 2019 aan dat we het jaar daarop per 1 januari rookvrij moesten zijn”, vertelt Luc van Lonkhuijzen, gynaecoloog/oncoloog en voorzitter van de werkgroep die ermee aan de slag ging. “Ik was op andere fronten al bezig met rookvrij-beleid, net als mijn collega-onderzoeker en psychiater in opleiding Jentien Vermeulen. Wij hebben ons meteen aangemeld voor deze klus. Maar die datum 1 januari leek ons niet handig. Wij kozen voor 1 oktober, de eerste dag van Stoptober, wanneer het ziekenhuis volop draait. En het is ons gelukt.”

Tapijt van peuken

Toen sociaal-epidemioloog Anton Kunst van het initiatief hoorde, sloot hij zich erbij aan om het onderzoek naar de beoogde effecten te doen. Samen met Heike Garritsen, promovendus bij het Amsterdam UMC, ging hij aan de slag. “Welke maatregelen doen er echt toe? Dat willen we weten. Ons onderzoek toont aan dat roken op onze terreinen heel fors in teruggedrongen. Rookte er eerst nog 1 op de 5 medewerkers, patiënten en studenten – moet je je dat tapijt van peuken bij de ingang voorstellen! – nu is dat 1 op de 25. En die paar procent rokers doen dat op heel specifieke plekken, meestal aan de rand van het terrein, uit het zicht. Dus je ziet nog een veel grotere afname in de zichtbaarheid van het roken en het geconfronteerd worden met rokers en peuken. Zo worden ook anderen beschermd tegen (mee)roken. Dit belangrijke effect is ook houdbaar gebleken: een halfjaar later (vlak voor corona) was het nog steeds zo, en ook na anderhalf jaar.”

Cultuuromslag

Luc van Lonkhuijzen: “Wij zijn heel blij met de onderzoeksuitkomst. Ons doel was een cultuuromslag waarbij niet-roken de norm werd. Om dat te bereiken hebben we ons plan – in één keer rookvrij worden – heel breed gedeeld in de organisatie, op veel verschillende manieren. Met name Jentien en ik zijn alle stakeholders afgegaan, we hebben eindeloos veel (meer dan 50!) bijeenkomsten gehouden en presentaties gegeven. Voor de RvB, MR, Cliëntenraad, specialistenconvent, verpleegkundigenconvent en noem maar op. In al onze communicatie hebben we de termen verbod, mag niet, handhaven vermeden. Onze positieve boodschap was: als ziekenhuis moeten we een gezonde leefstijl uitstralen en roken past daar niet bij. We moeten mensen die net gestopt zijn helpen door ze een rookvrije omgeving aan te bieden, want we weten dat stoppers die geconfronteerd worden met rokers getriggerd worden om weer te beginnen. 

Lees het volledige artikel op de site van de NVZ.