Stoppen-met-roken-consulent: van pilot naar vaste prik

Vorig voorjaar ging in Ziekenhuis Gelderse Vallei een pilot van start voor een stoppen-met-roken-consult. Birgit Dalhuijsen vervulde de gloednieuwe functie van ‘stoppen-met-roken-consulent’ en verwees mensen naar de juiste training of methode om te stoppen. Het project werd een succes en nu, anderhalf jaar later, is het SMR-consult een vast onderdeel in het behandelaanbod van het ziekenhuis. We vroegen Birgit Dalhuijsen en projectmanager Anja Laban naar de achtergrond van het project en hun ervaringen. 

Wat doet de SMR-consulent?

Birgit Dalhuijsen: “Ik zoek contact met mensen op basis van een werklijst die uit het EPD voortkomt. Eerst vraag ik altijd of het klopt dat de mogelijkheid van dit consult besproken is. Dan probeer ik om die persoon zover te krijgen om met mij in gesprek te gaan, in de spreekkamer, telefonisch of via beeldbellen. Niets moet, het is vrijblijvend en informatief. En er mag ook een partner of familielid mee. In het gesprek bekijk ik samen met iemand welke stoppen-met-roken-methode het beste bij haar of hem past.

Op mijn verwijslijst staan een aantal beproefde mogelijkheden. Na 1,5 of 2 maanden heb ik altijd een tweede contact. Vaak zijn mensen dan al gestart met een training en soms zelfs al rookvrij! Zo nee, dan kijk ik of ik nog iets kan betekenen. Meestal zijn mensen erg positief. Soms besluiten ze om niet in actie te komen en dat respecteer ik. Maar ik geef ze mijn nummer, de deur staat altijd open.” 


“Dit project was een mooie vervolgstap na het invoeren van een rookvrij ziekenhuisterrein”, vertelt Anja Laban. “Hiermee kunnen we ook echt wat voor de patiënten doen, ze toewijzen naar de juiste zorg. Het is heel mooi dat we niet alleen iets verbieden maar er ook iets aan verbinden. Na een positieve evaluatie gaan we er nu dus mee door.” Laban was een van degenen die samen het project hebben neergezet. “Voor mij was het helemaal nieuw, Anja heeft mij erg geholpen”, zegt Birgit Dalhuijsen. De anderen waren ‘aanjager’ Maurits van der Veen, cardioloog en ambassadeur van de stoppen-met-rokenzorg in het ziekenhuis, en communicatieadviseur Marion Beumer.

In de projectfase was ook Menzis inhoudelijk en financieel betrokken. De SMR-consulent kan helaas nog niet op een duurzame manier bekostigd worden. “Maar Birgits functie wordt nu toch voor één dag per week behouden, want het ziekenhuis wil staan voor preventie”, licht Laban toe. “Als ‘Ziekenhuis van Voeding, Bewegen en Slaap’ maken we ons hard voor preventie, en dus ook voor stoppen met roken. Over structurele bekostiging – altijd lastig bij preventie – wordt nog nagedacht.”

Stoptober in ZGV - Cardioloog Maurits van der Veen en SMR-consulent Birgit Dalhuijsen  - Foto: Ernst Jan Brouwer

Cardioloog Maurits van der Veen en SMR-consulent Birgit Dalhuijsen 
Foto: Ernst Jan Brouwer

 
Vijftien specialismen

Dalhuijsen, eigenlijk hartfunctielaborant, volgde de SMR-modules van de POH-opleiding en een uitgebreide training motiverende gespreksvoering. “Ik wilde beslagen ten ijs komen in mijn nieuwe functie. Daarnaast werkte ons team aan ICT-aanpassingen binnen het EPD en aan interne bekendheid vooral binnen de organisatie: de specialisten en andere professionals moesten naar mij gaan verwijzen.” En dat is goed gelukt. Laban: “Eerst werd nog mondjesmaat in de spreekkamers benoemd dat roken niet handig is. Nu verwijzen wel vijftien verschillende specialismen door naar Birgit. Niet alleen die waarvan je het verwacht, zoals longartsen, cardiologen en MDL-artsen, maar ook dermatologen, gynaecologen en zelfs een fertiliteitsarts!”

Dalhuijsen: “We merkten al snel dat er animo was voor het consult, vooral door actieve, warme doorverwijzing. Uit mijn gesprek met de patiënt volgt een advies voor de volgende stap. De belangstelling is enorm gegroeid en zelf heb ik ook heel veel plezier in dit werk. Misschien wel toenemend, omdat het consulentschap steeds meer body krijgt. We blijven leren en reflecteren. Het is gewoon heel erg mooi om in gesprek te gaan met patiënten en ze op die manier op weg te helpen naar de best passende stoppen-met-roken-zorg in de regio.” 

Via het EPD zijn data bijgehouden over de toewijzingen en de opvolging. Zo weet het team dat na de eerste 9 maanden 516 keer SMR is besproken en geregistreerd, waarbij er 225 maal werd verwezen naar de SMR-consulent door 15 verschillende medisch specialismen (176 keer door een specialist en 49 keer door een verpleegkundige). Niet elke patiënt kiest na verwijzing voor een consult, maar het grootste deel deed dat wel: namelijk 83.

Succesfactoren 

Anja Laban legt uit wat maakt dat het idee zo goed werkt. “We hebben ervoor gezorgd dat je in het EPD heel makkelijk naar Birgit kunt verwijzen, zonder te bellen of moeilijke dingen in te vullen. Gewoon een muisklikje. In ons ziekenhuis gebruiken we vaak de methode van Very Brief Advice (VBA, gepromoot door cardioloog Maurits van der Veen. Dat we bij de medisch specialisten een aanjager hebben, een enthousiasteling die dit blijft promoten, is ook van groot belang. Het onderwerp komt nu veel makkelijker aan de orde in de spreekkamer.”

Dalhuijsen vult aan dat zij goed gefaciliteerd wordt: “Ik krijg de kans om in alle rust met mensen te spreken, in een prettige ruimte en met voldoende tijd, die ik zelf kan indelen. En ik kan niet genoeg benadrukken hoe fijn de samenwerking in het team was. Zonder zulke mensen heeft een project als dit geen kans. En dat geldt zeker ook voor de goede communicatie.” De meerwaarde van een ervaringsdeskundige moet ook niet worden uitgevlakt, want mensen ervaren toch gauw het vingertje, wil Laban nog kwijt. Birgit Dalhuijsen: “Ik heb zelf ook gerookt. Ik ken de situatie van mensen die bij me op gesprek komen en dat helpt enorm. Ze hebben toch vaak wat schroom en merken aan mij dat ik weet waar ze het over hebben. Ik heb ook eens zelf met een SMR-groepstraining meegedaan, dat was heel bijzonder en erg leerzaam en helpend voor wat ik doe.”

Very Brief Advice
Cardioloog Maurits van der Veen van Ziekenhuis Gelderse Vallei is promotor van de methode Very Brief Advice (VBA), bestaande uit drie korte stappen: vraag, vertel en verwijs. Je vraagt of iemand rookt, je vertelt dat er hulp bestaat om ermee te stoppen en desgewenst verwijs je door (naar de SMR-consulent).

Communicatie 

Communicatie was en is belangrijk. In eerste instantie natuurlijk vooral binnen het ziekenhuis. Met campagnes werd de bewustwording bij collega’s aangewakkerd, zodat alle disciplines weten dat zij naar de SMR-consulent kunnen verwijzen. Vanaf het begin heeft Dalhuijsen daar zelf een actieve rol in gespeeld, door regelmatig iets op intranet te publiceren, maar ook door op collega’s en afdelingen af te stappen. “Wat we verder gedaan hebben”, zegt Laban, “is een nulmeting aan het begin. Een student, die we via Menzis konden betrekken, vroeg bij alle specialismen na of stoppen met roken was besproken in het laatste spreekuurgesprek. Daarmee hebben we mensen al aan het denken gezet: hé, dat doen we eigenlijk niet.” Ook promoot het team het project buiten het ziekenhuis zoals onlangs een posterpresentatie op het Prehablitatiecongres (8 september jl.). 

Ontwikkelingen

Laban: “Het is de bedoeling dat studenten van de Christelijke Hogeschool Ede het onderzoekje van de nulmeting gaan herhalen, bij de artsen of verpleegkundig specialisten die in de ochtend de visite hebben gedaan. Dat zal nieuwe ideeën opleveren over hoe je in de kliniek aandacht kunt besteden aan stoppen met roken.” De kliniek is een punt van ontwikkeling, zegt ook Dalhuijsen. “Daarnaast blijft het belangrijk om het onderwerp doorlopend warm te houden en om te finetunen. We blijven dus leren en communiceren. En aan belangstellenden uit andere ziekenhuizen zeg ik: voel je vrij om bij ons je licht op te steken!”