NZa: “Facultatieve prestatie bevordert samenwerking zorgaanbieder en verzekeraar”

De facultatieve prestatie leeft. Dat bleek wel uit de hoge opkomst tijdens een online vragenuurtje erover. Maar wat is het nu precies en wat is het níet? Wat kan je ermee en waarvoor wordt het gebruikt? Edwin Stuivenwold en Bernard Creutzburg van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) leggen het uit.

Bernard Creutzburg, projectleider digitale zorg bij de NZa, was samen met beleidsmedewerker Edwin Stuivenwold betrokken bij het voortraject van de invoering van facultatieve prestaties voor de medisch-specialistische zorg (msz). Stuivenwold werkt er dagelijks mee: “Ik zit tot mijn enkels, knieën, wat zeg ik: heupen in de facultatieve prestaties. Ik hou me bezig met de afhandeling van de aanvragen en de invoering ervan.”

Meer vrijheid

“Een facultatieve prestatie is een extra mogelijkheid naast de reguliere bekostiging om lokale knelpunten of initiatieven te bekostigen. Het gaat dan om knelpunten die je met de reguliere diagnose-behandelcombinaties (DBC’s) niet eenvoudig, of helemaal niet kan oplossen”, legt Stuivenwold uit. “Je kan lokaal de zorg er anders mee organiseren en anders bekostigen. Dat kan bijdragen aan betere, goedkopere zorg en zo helpen de zorg betaalbaar te houden.” Creutzburg vult aan: “Een facultatieve prestatie geeft meer vrijheid aan regionale en lokale partijen. Als een ziekenhuis en een zorgverzekeraar samen zeggen ‘We willen het anders, we willen een andere bekostiging’, dan is het een mooie manier om maatwerk te maken.”

Een facultatieve prestatie is ook een heleboel dingen níet. Het is niet bedoeld als oplossing voor nieuwe zorg; zorg die nog wetenschappelijk onderzocht wordt. Het is ook geen manier om verzekerde zorg aan het pakket toe te voegen en het heeft niet als doel de landelijke bekostiging te verbeteren of landelijke knelpunten op te lossen. 

Zorgaanbieder en zorgverzekeraar

Stuivenwold over het traject van een facultatieve prestatie: “Een zorgaanbieder en zorgverzekeraar vragen samen de facultatieve prestatie aan. Daarvoor moeten ze eerst met elkaar in gesprek. Het gaat om heel concrete ideeën. In plaats van dat er eerst over bekostiging wordt gesproken, beginnen de partijen nu met: wat willen we bereiken en is het goed om het initiatief anders te bekostigen?” 
“Samenwerking in de zorgsector is een succesfactor voor het aanvragen van een facultatieve prestatie”, benadrukt Creutzburg. “Het is fantastisch dat de zorgverzekeraar bij een aanvraag al aan boord is.”

De zorg verbeteren

Op de vraag of er geen gevaar bestaat dat partijen facultatieve prestaties gaan aanvragen voor dezelfde aandachtsgebieden, antwoordt Stuivenwold: “Als aanvragen op elkaar lijken, dan wijzen we de indieners daar op. Bij het aanvraagformulier op onze website publiceren we ook een overzicht van welke facultatieve prestaties al zijn vastgesteld. Daarnaast plannen we een gesprek om samen de aanvraag te bekijken, onder andere om te zien of het initiatief niet in de reguliere bekostiging past. Als NZa denken we mee, maar de verzekeraar en het ziekenhuis moeten zelf de aanvraag indienen, zij moeten het doen.” Creutzburg: “De zorg verbeteren, dat gebeurt in de zorg zelf en niet van achter een bureau of van bovenaf. Dat is ook de kracht van de facultatieve prestatie: zorgverleners zijn er nauw bij betrokken en testen op nut, noodzaak en behoefte.”

Telemonitoring landelijk

Stuivenwold noemt telemonitoring een mooi voorbeeld van de facultatieve prestatie: “Een aantal jaar geleden introduceerden we een zorgactiviteit binnen de reguliere bekostiging, waarmee je telemonitoring kan registreren en er contractafspraken over kan maken. Maar het kwam nooit echt goed van de grond. Op aanvraag van het OLVG en het Zilveren Kruis is telemonitoring vastgesteld als los declarabele prestatie voor hartritmestoornissen, hypertensie, hartfalen, pijn op de borst, COPD en astma, in plaats van als zorgactiviteit binnen de reguliere bekostiging.” 

Creutzburg vult aan: “Telemonitoring, zorg op afstand, zat er al aan te komen. Het stond al jaren hoog op de agenda. Corona heeft de boel versneld. Er was maar 1 ziekenhuis en 1 zorgverzekeraar nodig om een facultatieve prestatie te creëren. Belangrijk is dat deze bekostiging afspraken over (de kwaliteit van) de inzet van telemonitoring beter ondersteunt. Vervolgens moeten zowel ziekenhuis als verzekeraar bekijken wat deze verbeterde afspraken opleveren; zowel wat betreft het zorgpad als de kosten en – uiteraard – wat er verbetert voor de patiënt. De facultatieve prestaties kunnen nu ook door andere partijen worden gebruikt, maar dan moeten ze er wel een contractafspraak over hebben gemaakt.”

Feedbackfunctie

De kans is groot dat meer ziekenhuizen de behoefte hebben om andere afspraken te maken, zoals in het voorbeeld van telemonitoring. Stuivenwold: “Vanaf het begin hebben we gezegd dat de facultatieve prestatie feedback op de reguliere bekostiging kan bieden. Wordt er van een vastgestelde facultatieve prestatie heel snel veel gebruik gemaakt, dan leeft kennelijk de wens om het op een andere manier te doen. We volgen de facultatieve prestaties dan ook op de voet: hoe ontwikkelen ze zich? Gaat iedereen ze gebruiken? Zo ja, dan kan dat betekenen dat er iets in de reguliere bekostiging moet worden aangepast. Wij gaan dan kijken of we dat kunnen en moeten oplossen.” Creutzburg: “Samen met verschillende branche- en beroepsorganisaties en zorgverzekeraars werken we ook aan een nieuwe reguliere bekostiging van telemonitoring vanaf 2023. Als door een aanpassing van de reguliere bekostiging een facultatieve prestatie overbodig is geworden, dan kijken we of die kan die worden beëindigd; dit gebeurt niet automatisch.”

Sneller behandeld

Stuivenwold noemt de Whole Genome Sequencing als een ander goed voorbeeld van een facultatieve prestatie: “Dat gaat over een dure diagnosetechniek bij nog onbekende tumoren. De aanvragers willen dat deze ingewikkelde diagnostiek in een expertisecentrum gebeurt, maar de patiënt verder zo veel mogelijk in het oorspronkelijke ziekenhuis behandelen. In principe bestond hier financiering voor in de reguliere DBC’s. Alleen komt deze vorm van diagnostiek maar weinig voor en ook nog eens heel verspreid door het land. Hierdoor was het moeilijk om er specifieke afspraken over te maken. De verrekening liep dan ook nog eens via onderlinge dienstverlening. De oplossing is dat het expertisecentrum nu de facultatieve prestatie declareert voor diagnostiek en behandeladvies. Dat werkt sneller, waardoor de patiënt eerder duidelijkheid heeft en hij sneller de goede behandeling kan krijgen.”

Samenwerking stimuleren 

Hoe ziet de NZa de toekomst in een veranderend zorglandschap? Creutzburg: “Wij kijken heel erg naar preventie, dat is echt on top of mind. Tegelijkertijd is ons huidige zorgstelsel qua bekostiging ingericht op behandelen. We zijn gebonden aan de Zorgverzekeringswet die erop is geënt om mensen beter te maken in plaats van gezond te houden. Vooralsnog zitten wij heel erg in de informerende en faciliterende hoek.

Daarnaast speelt het onderwerp van meer samenwerking. Dat vindt iedereen belangrijk, het is de toekomst. Maar hoe kunnen we het stimuleren? Met de Zorgverzekeringswet word je betaald voor het leveren van zorg; samenwerking is daar in verrekend, er zijn geen aparte betaaltitels voor. De prikkels moeten ergens anders gelegd worden. 

Ik merk dat er een groeiende behoefte is aan 1 betaaltitel voor het samen leveren van zorg. Een sectoroverstijgende (facultatieve) prestatie kan dit mogelijk maken. Afgelopen juli stuurde de NZa een brief naar VWS over wat nodig is om zo’n bekostiging in te voeren. Omdat er zo veel prikkels en belemmerende schotten zijn, is dat een behoorlijke uitdaging. Zodra een sectoroverstijgende betaaltitel in de toekomst mogelijk wordt, draagt dat bij aan meer samenwerking in de regio. Tussen huisartsen, fysio’s, wijkverpleging… de hele zorgketen. En dan wordt het ook spannend, want met meer mensen aan tafel moet er voor iedereen iets in zitten.”

Meer informatie?

De webinar Vragenuurtje Facultatieve Prestatie is online terug te kijken.

Op de Informatiekaart Wat is een facultatieve prestatie medisch-specialistische zorg? vind je een uitleg over het bekostigingsmiddel, praktijkvoorbeelden, en andere nuttige informatie.  

Meer weten over hoe de NZa de toekomst van de zorg ziet? Lees het rapport Samenwerken aan passende zorg: de toekomst is nú (pdf).

Wil je samen met een zorgverzekeraar een facultatieve prestatie aanvragen? Ga dan naar het aanvraagformulier op de website van de NZa. Daar vind je ook een overzicht van welke aanvragen al zijn ingediend en goedgekeurd.